जीवन बीमाले नेपालमा कसरी आयकर बचत गर्न मद्दत गर्छ?

जीवन बीमा सामान्य परिवारको आर्थिक सुरक्षा दिने “Protection Product” को रूपमा चिनिन्छ। तर यसको एउटा महत्वपूर्ण फाइदा धेरैले बेवास्ता गर्ने गर्छन् — आयकर बचत (Income Tax Saving)

नेपालमा योग्य जीवन बीमा योजनाहरू खरिद गर्दा तपाईंले कानुनी रूपमा आफ्नो कर लाग्ने आम्दानी (Taxable Income) घटाउन सक्नुहुन्छ। यसले तपाईंलाई हरेक वर्ष कर बचत गर्न मद्दत गर्छ र सोही रकमबाट आफ्नो तथा परिवारको आर्थिक सुरक्षा पनि सुनिश्चित गर्न सकिन्छ।

नेपालमा जीवन बीमामा कर छुट कसरी पाइन्छ?

नेपालको आयकर ऐन, (२०५८) अनुसार, व्यक्तिहरूले नेपाल बीमा प्राधिकरण (NIA) ले तोकेको सीमा अनुसार योग्य जीवन बीमा प्रिमियममा कर छुट दाबी गर्न सक्छन्। हाल नेपालमा जीवन बीमामा वार्षिक अधिकतम रु. ४०,००० सम्म कर छुट पाइन्छ।

यसको अर्थ:

• तपाईंको  कर लाग्ने आम्दानी घट्छ,

• र कर कम आम्दानीमा गणना हुन्छ।

Taxable Income कसरी गणना हुन्छ?

हामी यसलाई करयोग्य आम्दानी (Taxable Income) मा गणना गर्छौं।

करयोग्य आम्दानी = वार्षिक आम्दानी − अनुमति प्राप्त कटौतीहरू

उदाहरण १: वार्षिक प्रिमियम रु. २५,०००

मानौं:

• वार्षिक आम्दानी = रु. ९,००,०००

• जीवन बीमा प्रिमियम = रु. २५,०००

अब:

करयोग्य आम्दानी =९,००,००० − २५,००० = ८,७५,००० 

अब कर रु. ८,७५,००० मा गणना हुन्छ।

उदाहरण २: वार्षिक प्रिमियम रु. ६५,०००

मानौं:

• वार्षिक आम्दानी = रु. ९,००,०००

• जीवन बीमा प्रिमियम = रु. ६५,०००

तर नेपालमा अधिकतम छुट सीमा रु. ४०,००० मात्र भएकाले:

करयोग्य आम्दानी =९,००,००० − २५,००० = ८,७५,००० 

 ९,००,०००−४०,०००=८,६०,०००

अब कर रु. ८,६०,००० मा गणना हुन्छ।

धेरैले बुझ्नुपर्ने महत्वपूर्ण कुरा

धेरै मानिसले सोच्छन्:

“मैले रु. ४०,००० कर बचाएँ।”

तर वास्तविकता त्यस्तो होइन।

✅ वास्तवमा तपाईंको Taxable Income रु. ४०,००० ले घटेको हो।त्यसपछि मात्र तपाईंको कर कम हुन्छ।त

 त्यसोभए यसले हामीलाई महत्त्वपूर्ण प्रश्नमा ल्याउँछ:मैले वार्षिक रूपमा प्रिमियममा कति बचत गर्छु?

त्यो भन्दा पहिले यो विचार गर्न महत्त्वपूर्ण छ - तपाईंको बचत निर्भर गर्दछ

नेपालका आयकर स्ल्याब (व्यक्तिगत)

नेपाल सरकारले लागू गरेको हालको व्यक्तिगत आयकर संरचना:

नेपालमा Progressive Tax System लागू हुन्छ।यसको अर्थ: जति बढी आम्दानी, त्यति माथिल्लो भागमा बढी कर दर लागू हुन्छ।

जीवन बीमाले कर कसरी घटाउँछ?

सरल भाषामा भन्नुपर्दा: सरकारले योग्य जीवन बीमा प्रिमियमहरू कटौती गरेपछि थोरै रकममा तपाईंको Tax गणना गर्छ जसले गर्दा कर कम तिर्नुपर्छ।

अब एउटा वास्तविक उदाहरण हेरौं

वास्तविक उदाहरण: जीवन बीमाले कति कर बचाउँछ?

एउटा लुकेको फाइदा

1. तपाइँले कम प्रिमियम तिर्नु हुन्छ वैकल्पिक रूपमा अघिल्लो उदाहरण लिँदा यसको मतलब तपाइँ प्रत्येक वर्ष कम प्रिमियम तिर्दै हुनुहुन्छ। तपाईंले 40,000 को वार्षिक प्रिमियम तिर्नु भए पनि, तपाईंले वास्तवमा उही बीमा नीतिको लागि 40,000-8000 = 32,000 मात्र तिर्दै हुनुहुन्छ।

2. मृत्यु लाभहरू सामान्यतया परिवारको लागि कर कुशल हुन्छन्।  तपाईंले प्रिमियम भुक्तानी वर्षहरूमा कर बचत गर्न सक्नुहुन्छ साथै बीमा अवधिको अवधिमा बीमित व्यक्तिको मृत्यु हुँदा, उम्मेदवार/परिवारले मृत्यु दाबी रकम प्राप्त गर्दछ र उनीहरूले प्रचलित कानून अन्तर्गत अनुकूल कर उपचार प्राप्त गर्न सक्छन्। तसर्थ, तपाइँ एक दोहोरो कर लाभ सिर्जना गर्नुहोस्।

 उदाहरण

मानौं:

• तिम्रो बुवाले रु. ५० लाखको जीवन बीमा लिनुभयो,

• वार्षिक कर छुट पनि पाइरहनुभएको थियो।

यदि दुर्भाग्यवश उहाँको मृत्यु भयो भने:

• परिवारले रु. ५० लाख प्राप्त गर्न सक्छ,

• जसले:

  • घर खर्च,

  • बच्चाको शिक्षा,

  • ऋण,

  • आकस्मिक खर्च
    सम्हाल्न सहयोग गर्छ।

यसैले जीवन बीमालाई:

"दोहोरो-लाभ वित्तीय उपकरण" (Dual-benefit Financial Tool) भन्ने गरिन्छ।

किनकि यसका दुई फाइदा छन्:

1. जीवित हुँदा कर बचत गराउँछ,

2. पछि परिवारलाई आर्थिक सुरक्षा दिन्छ।

निष्कर्ष

सही योजना बनाइएमा जीवन बीमाले तपाईंलाई:

• Taxable Income घटाउन,

• वार्षिक कर बचत गर्न,

• परिवारलाई आर्थिक सुरक्षा दिन,

• भविष्यका लागि बचत गर्न,

• दीर्घकालीन आर्थिक स्थिरता बनाउन

मद्दत गर्न सक्छ।

तर याद राख्नुहोस्: जीवन बीमा केवल कर बचतको लागि मात्र होइन, परिवारको आर्थिक सुरक्षा र भविष्य योजना दुवैका लागि लिनुपर्छ।

आजै आफ्नो आवश्यकता अनुसार उपयुक्त जीवन बीमा योजना तुलना गर्न र कर बचत गर्ने विकल्पहरू बुझ्न SajiloBima.com मा विभिन्न योजनाहरू हेर्न सक्नुहुन्छ।